fbpx
Saturday, October 23, 2021

कोरोनाचे आर्थिक संकट, आर्थिक घोटाळे व उपाययोजना

कोरोनाचे आर्थिक संकट,  आर्थिक घोटाळे व उपाययोजना 

गेल्या काही वर्षात आर्थिक क्षेत्रात जे घोटाळे उघडकीस आले तेव्हा बऱ्याच वेळेला सरकारने त्या संस्था सावरण्याचा प्रयत्न

केला. बऱ्याच प्रकरणात कर्मचाऱ्यांच्या नोकऱ्या वाचल्या, व्यवस्थापन बदलले व सरकारच्या कटाक्षानुसार, इशाऱ्यानुसार वा

विनंतीनुसार काहीं उद्योगपती वा गुंतवणुकदारांनी स्वतःहुन त्या कंपन्यांमध्ये गुंतवणुक केली. २००२-०३ मध्ये युटीआय

मधील गैरव्यवहार निस्तरण्यासाठी तीची पुनर्रबांधणी करावी लागली. सत्यम कम्प्युटर्सचा घोटाळा झाला तेव्हा टेक महिंद्र

कंपनी पुढे आली व तिने बुडत्या सत्यमला सावरले. आयएलएफएस असेल वा येस बँक असेल तिथे सरकारने हस्तक्षेप

केला, नवे संचालक नेमले, नवे गुंतवणूकदार आणले व ह्या आर्थिक आस्थापना बुडू दिल्या नाहीत. “लेहमन ब्रदर्स” चे बुडणे

हे आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचे अलीकडच्या काळातील एक ठळक उदाहरण. आर्थिक संस्था डबघाईस जाणे ही जागतिक

अर्थक्षेत्रात नामुष्कीची गोष्ट ठरते, त्यामुळे देशाच्या पतमानांकनात (सॉव्हरिन रेटिंग) घट होते, सरकार वा भारतीय कंपन्या

व अर्थसंस्थाना जागतिक बाजारात कर्ज मिळवणे कठीण होते व एकंदरच देशी विदेशी गुंतवणूकदारांच्या मानसिकतेत

नकारात्मक बदल होऊन असलेले गुंतवणुकदार देशातुन निघुन जातात वा नवीन येण्यास राजी होत नाहीत. हे घातक

असल्यामुळे सरकार शक्य ते सर्व प्रयत्न करून ती संस्था डबघाईस जाऊ देत नाही.

अर्थात हे त्या त्या वेळच्या परिस्थितीवर, संस्थेच्या प्रकारावर, लागू असलेले कायदेकानु ह्यावर अवलंबुन असते व प्रत्येक

वेळी उचललेली पाऊले ही निरनिराळी असु शकतात. यथावकाश सर्व काही ठाकठीक झाले की सर्वाना हायसे वाटते पण

ह्यात एक गोष्ट मात्र विसरली जाते ती ही की जी काही उपाययोजना केली गेली ती वरवरची मलमपट्टी होती, हे सारे रोगाच्या

लक्षणांवर केलेले उपाय होते, रोगावर नव्हे आणि रोग तसाच राहीला आहे. हा रोग म्हणजे नफ्याचा अतिहव्यास व तो

मिळवण्यासाठी कोणत्याही भल्याबुऱ्या गोष्टी करण्याची तयारी व वेळप्रसंगी सुशासनाला व व्यावसायिक नीतिमत्तेला दिलेली

तिलांजली. पैसा हा वाईट नाही पण त्याची हाव सुटली की माणसाची विवेकबुद्धी क्षीण होते, सामाजिक उत्तरदायित्व व

व्यवहारातील पारदर्शकता वाऱ्यावर सोडली जाते, नीती अनीतीची बंधने गळून पडतात आणि बरेचदा सामाजिक स्वास्थ्य

धोक्यात येते. कोणतीही कंपनी ही नफ्यासाठीच काम करत असते.

पण नफ्याचा हव्यास आणि त्यासाठी “कुछ भी करेगा” ही वृत्ती आपल्या कंपनीच्या मुळावर येऊ शकते ह्याचे भान सुटणे ही

धोकादायक गोष्ट असते आणि जेव्हा ते भान येते तेव्हा खुप उशीर झालेला असतो. त्यात कंपनी व निष्पाप कर्मचारी

होरपळतातच पण ज्यांनी ते केले त्यांच्यामागेही चौकशी व फौजदारी खटल्याचे शुक्लकाष्ट लागुन त्यांनाही जिणे नकोसे होते

आणि तेलही गेले तूपही गेले आणि हाती राहिले फक्त धुपाटणे अशी त्यांची अवस्था होऊन जाते. लाभ आणि लोभ ह्या दोन

शब्दांमध्ये फक्त एका मात्रेचा फरक असला तरी तो फरक लक्षात घेण्याचा सुज्ञपणा काही मंडळी दाखवत नाहीत व बघता

बघता त्यांच्या कर्तबगारीचा उधळलेला वारू खोल दरीत जाऊन कोसळतो. झटपट श्रीमंतीसाठी भांडवली बाजारात फाजील

आत्मविश्वासापायी वारेमाप गुंतवणुक करून अंततः नुकसान झाल्याने आत्महत्त्या करणाऱ्यांची उदाहरणेही ह्याच सदरातली.

कोण्या कर्मचाऱ्याच्या वार्षिक कामगिरीचे मूल्यमापन करतानाही त्याने कंपनीच्या नफ्यात किती भर घातली ह्याला वारेमाप

महत्व दिले जाते. त्याला मिळणारा पगार, त्यात होणारी वार्षिक वाढ, वार्षिक बोनस, मिळणारी पदोन्नती ह्या साऱ्या गोष्टी

ह्यावरच अवलंबुन असल्यामुळे तो कर्मचारीही भल्याबुऱ्या मार्गांचा अवलंब करावयास धजावतो. त्यासाठी तो काहीही

उचापत्या करतो, क्लुप्त्या योजतो व कंपनीच्या ताळेबंदातील वा नफा तोटा पत्रकातील आकड्यांमध्येही फेरफार करतो

{ज्याला इंग्रजीत फजींग (fudging) वा विंडो ड्रेसिंग (Window dressing) म्हणतात}. ह्या सर्व गोष्टीना “इनोव्हेटिव्ह”

हे गोंडस नाव दिले जाते व अशा कर्मचाऱ्याला “स्ट्रीट स्मार्ट” संबोधले जाते. जो असे करत नाही व करू शकत नाही त्यास

कमी लेखले जाते व त्यास “नॉन परफॉर्मिंग एम्प्लॉई” हे बिरुद बहाल केले जाते. अशी ही सगळी नफाकेंद्रित तथाकथित

व्यावसायिक व्यवस्थापाकीय संस्कृती गेल्या काही वर्षात, विशेषतः जागतिकीकरणानंतर, आपल्या देशात जन्माला आली व

रुजली. अनेक औद्योगिक वा अन्य संस्था ह्या उद्योजकांना वा कंपनीला पुरस्कार देतात त्यातही प्रामुख्याने नफाशीलता व

नफ्यात होत असलेली वृद्धी (profits and profitability) ह्यावरच अधिक भर दिलेला आढळतो.

व्यावसायिक सचोटी व नीतिमत्ता, सामाजिक जबाबदारीसाठी केलेले काम व केलेला खर्च,

स्त्रियांच्या सबलीकरणाकरता केलेले प्रयत्न, विशाखा खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने घालुन दिलेल्या मार्गदर्शक तत्वांचे पालन

ह्यावर आधारित दिलेले पुरस्कार फारसे ऐकीवात नाहीत. हे सारे बदलायचे असेल तर नियामक मंडळे, स्वतंत्र संचालक व

कंपनीच्या भागधारकांनी आग्रही भूमिका घेतली पाहिजे व चुकीच्या वाटेवर जाणाऱ्या व्यवस्थापनाला हात पकडुन

सुशासनाच्या राजमार्गावर परत आणले पाहीजे. त्याचबरोबर व्यावसायिक नीतिमत्ता व नफा हे हातात हात घालुन जाऊ

शकत नाहीत, त्यासाठी लांड्यालबाड्याच करणे आवश्यक असते असा जो समज सर्वदूर दृढ झाला आहे तो दूर करणे

आवश्यक आहे. औद्योगिक व व्यावसायिक नीतिमत्तेची मुहूर्तमेढ भारतीय उद्योग क्षेत्रात टाटा उद्योग समूहाने रोवली.

अलीकडच्या काळात इन्फोसिसचे नावही ह्यासंदर्भात घेतले जाते. इन्फोसिसचे संस्थापक श्री. नारायण मूर्ती अनेकवार एक

किस्सा सांगतात तो हा की कंपनीच्या सुरुवातीच्या कालखंडात एक कंत्राट मिळवण्यासाठी कंत्राट देणाऱ्या विदेशी कंपनीच्या

आधिकारयाने लाच मागितली. इन्फोसिसने ती देण्यास नकार दिला. ह्यात कंपनीचे नुकसान झाले पण “व्यावसायिक

नीतिमत्ता व सचोटीचा एक मापदंड” निर्माण करण्यात कंपनी यशस्वी झाली (a criteria to weigh probity in

business life). इन्फोसिस सुरु करताना सर्व सहप्रवर्तकांशी चर्चा करून असेच ठरले होते की सर्व “संबंधितांना आदर

वाटेल” अशी कंपनी आपण निर्माण करायची. प्रख्यात उद्योगपती कै. घनश्यामदास बिर्ला म्हणत असत की जे आधिक

संपत्ती व रोजगार निर्माण करतात त्यांच्यात मला स्वारस्य आहे. मी भांडवलदार आहे पण सर्वाना समान संधी, आधिकाधिक

रोजगार व चांगले जीवनमान ज्यात अभिप्रेत आहे त्या समाजवादावरही माझा विश्वास आहे. अशी संस्कृती निर्माण करणे,

त्यासाठी उद्योजकांची मनोभूमिका तयार करणे ह्यासाठी रतन टाटा, मूर्ती व अन्यांनी पुढाकार घ्यावयास हवा. नेतृत्व गुण,

व्यावसायिक नीतीमत्ता इत्यादी विषयांवर उद्योगपतींचे समुपदेशन करणारे “कॉर्पोरेट गुरु” ह्यांनी तर जागृती मोहीम हाती

घेऊन ही चळवळ उभी करावयास हवी. औद्योगिक संस्थानीही त्यास हातभार लावावयास हवा. “अनीतीने द्रव्य जोडी, धर्म

नीती न्याय सोडी…..तो एक मूर्ख” असे समर्थ सांगून गेले आहेत त्याचे पुन्हा स्मरण करण्याची व नफ्याबरोबरच “सकल

राष्ट्रीय सुख” वृद्धीलाही तितकेच प्राधान्य देणारी व्यावसायिक संस्कृती अंगिकारण्याची कधी नव्हे एव्हढी गरज आज निर्माण

झाली आहे. उद्योग विश्व ही गरज करेल काय?

 

Related Articles

प्रतिक्रिया द्या

कृपया आपली टिप्पणी द्या!
कृपया येथे आपले नाव प्रविष्ट करा

Stay Connected

22,045FansLike
2,989FollowersFollow
0SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img

Latest Articles

Translate »